Piekeren. Een hoofd dat blijft rekenen aan een som zonder uitkomst
Niet je gedachten zijn het probleem, wel dat ze nergens naartoe gaan.
Wat piekeren eigenlijk doet
Piekeren voelt als werken. Je bent bezig, je zoekt naar oplossingen, je overweegt scenario's. Alleen komt er geen antwoord, want het antwoord is niet het doel. Het doel is controle.
Zolang je nadenkt heb je het gevoel dat je iets doet aan iets waar je niets aan kunt doen. Dat is de winst en dat is de val. Het houdt je bezig terwijl het je uitput.
Waar het overdag en 's nachts anders werkt
Overdag hebben de gedachten een aanleiding. Een mail, een blik van een collega, een opmerking van je partner. 's Nachts valt de aanleiding weg en blijft alleen het mechanisme over: je hoofd probeert een dag af te ronden die niet af is.
Nachtelijk piekeren is daarom vaak het eerste teken dat de belasting te lang te hoog is geweest. Zie ook symptomen van overspannenheid .
Waarom stoppen met piekeren niet werkt
Een gedachte wegdrukken is als een bal onder water houden. Het lukt zolang je duwt en zodra je afgeleid raakt schiet hij naar boven, met meer kracht dan voorheen.
Wat wel werkt is een andere houding: niet vechten met de gedachte maar vragen wat hij voor jou doet. Bijna altijd waakt hij over iets. Een fout die je niet nog eens wilt maken, een afwijzing die je niet aan durfde, een verantwoordelijkheid die niemand overneemt.
Wie piekert is niet zwak van geest. Hij houdt de wacht bij iets waarvan hij de naam nog niet weet.
Wat je zelf kunt doen
Schrijf het op. Niet netjes, niet in mooie zinnen. Twintig minuten pen op papier haalt de gedachte uit de kringloop en zet hem buiten je hoofd. Veel mensen merken dat wat op papier staat kleiner is dan wat rondzong.
Zet er een tijd op. Een half uur piekerruimte om zes uur 's avonds, met een timer. Klinkt vreemd, werkt verrassend goed, omdat je hoofd leert dat het aan de beurt komt en niet hoeft te onderbreken.
Beweeg. Niet om jezelf af te matten maar omdat gedachten in een lichaam dat loopt anders lopen dan in een lichaam dat ligt.
Wanneer gesprekken zinnig zijn
Als het piekeren je slaap, je werk of je relaties structureel raakt. Of als je al veel technieken kent en merkt dat ze het geluid zachter zetten zonder de bron te raken.
In counseling vanuit psychosynthese zoeken we naar het deel in jou dat de wacht houdt. Vaak is dat een jong deel dat vroeg leerde dat je beter alles vooruit kunt zien. Zodra dat deel gezien wordt, hoeft het minder hard te werken.
De wachter die geen pauze kent
Piekeren komt in psychosynthese vaak voort uit een subpersoon die we de wachter zouden kunnen noemen. Hij houdt de wacht bij iets wat ooit misging, of bij iets wat je in de toekomst per se wilt voorkomen. Hij is niet dom en niet lastig, hij is loyaal aan een taak die hij zichzelf ooit heeft opgelegd, meestal op jonge leeftijd.
Het probleem is dat een wachter geen klok kent. Hij weet niet dat de situatie van toen voorbij is. Disidentificatie helpt hier: merken dat er een deel in je ligt te rekenen, zonder dat jij zelf die rekensom bent. Vanuit dat kleine stukje afstand kun je de wachter aanspreken in plaats van erin te verdwijnen, en hem soms letterlijk bedanken en vragen om vannacht te gaan slapen.
Zo werken we daaraan in de kamer
In een sessie vraag ik vaak wat de piekergedachte precies probeert te voorkomen. Niet als retorische vraag, maar als serieus onderzoek, hardop, met tijd om het antwoord te laten komen.
Een vrouw die elke avond om drie uur wakker lag met rekensommen over haar dochter kwam er in gesprek achter dat de zorg helemaal niet over haar dochter ging, die het prima deed, maar over een oude angst dat zij zelf als kind nooit genoeg beschermd was. Toen die laag zichtbaar werd, verdween het nachtelijke rekenen niet in één keer, maar het werd wel minder dwingend, omdat de wachter voor het eerst wist waar zijn angst werkelijk vandaan kwam.
Veelgestelde vragen
Nadenken beweegt naar een antwoord. Piekeren draait rondjes zonder ergens uit te komen en laat je vermoeider achter dan je begon.
Niet door de gedachten te verbieden, want dan komen ze harder terug. Wel door te leren waar ze vandaan komen en wat ze proberen te beschermen. Daarna verliezen ze hun urgentie.
Omdat de afleiding wegvalt en je hoofd de dag alsnog probeert af te maken. Bij veel mensen is nachtelijk piekeren het eerste signaal van te lange overbelasting.
Nee. Piekeren komt bij vrijwel iedereen voor. Bij een angststoornis is de angst zo groot dat hij je dagelijks functioneren beperkt. Bij dat vermoeden hoort ook een gesprek met je huisarts.
Ja. In gesprekken kijken we naar de laag onder het piekeren: welke angst, welk oud besluit of welk deel in jou de wacht houdt.
Zullen we kennismaken?
Het eerste gesprek is gratis en vrijblijvend.