Faalangst. De angst dat ze erachter komen
Vaak het hardst aanwezig bij mensen die het uitstekend doen.
Twee vormen die er heel verschillend uitzien
Bij passieve faalangst zie je het meteen. Iemand stelt uit, meldt zich af, gaat het tentamen niet doen, neemt de functie niet aan. De angst wint zichtbaar.
Bij actieve faalangst zie je niets. Iemand bereidt drie keer meer voor dan nodig, checkt alles, werkt door in de avond en levert uitstekend werk. Van buiten heet dat gedreven. Van binnen is het angst met een strak schema. Deze vorm eindigt vaak in overspannenheid .
Waar het meestal begint
Bij een cijfer dat bepaalde of het thuis gezellig was. Bij een ouder die niet boos werd maar teleurgesteld keek. Bij een leraar die je voor de klas terechtzette. Bij een gezin waarin liefde en prestatie zich met elkaar vermengden.
Wat er dan besloten wordt is niet ik moet mijn best doen, maar ik ben pas iemand als het goed is. Dat besluit blijft doorwerken in vergaderingen, sollicitaties en relaties, dertig jaar later.
Waarom bewijzen dat je goed bent niet helpt
Elk succes bevestigt de angst in plaats van hem te doven. Als het goed gaat was het geluk of hard werken, en de lat gaat hoger. Als het fout gaat is dat het bewijs waar je al op wachtte.
Dat mechanisme heet in de praktijk vaak het impostorgevoel. De weg eruit loopt niet via meer resultaat maar via het losmaken van dat oude besluit.
Wie zich blijft bewijzen, blijft in de rechtszaal die hij zelf heeft gebouwd.
Wat we in gesprekken doen
We zoeken het moment waarop het besluit viel en kijken wie het nam. Meestal een kind dat het slim bedacht met de middelen die het had. Dat kind hoeft niet gecorrigeerd te worden, wel ontlast.
Daarnaast oefenen we met kleiner leveren zonder de wereld te laten instorten. Een mail niet drie keer nalezen. Iets zeggen zonder eerst te repeteren. Zie ook zelfvertrouwen vergroten .
Het kind dat besloot dat het moest bewijzen
Faalangst is in psychosynthese meestal het werk van een subpersoon die op jonge leeftijd een besluit nam: ik ben pas de moeite waard als het goed gaat. Dat deel is niet je hele persoonlijkheid, ook al voelt het soms zo. Het is een kant die vroeg leerde overleven door te presteren, en die trouw blijft aan die strategie, ook nu de omgeving allang veranderd is.
Het Zelf kent dat besluit niet. Het Zelf weet dat je waarde niet afhangt van een uitslag. Het werk is niet om het presterende deel weg te halen, want dat deel heeft je ook veel gebracht. Het werk is om het naast het Zelf te zetten in plaats van erboven, zodat jij vanuit heelheid kiest wanneer je hard werkt en wanneer je dat loslaat.
Wat dat in een gesprek betekent
We geven het presterende deel eerst alle ruimte om te vertellen waarom het zo hard werkt. Vaak blijkt dat het bang is voor iets specifieks: afgewezen worden, overbodig zijn, iemand teleurstellen die er misschien al lang niet meer is.
Een jonge arts kwam bij me met de angst dat ze tijdens elke presentatie door de mand zou vallen, ondanks uitstekende beoordelingen. In gesprek kwam een basisschoolleraar naar boven die haar ooit publiekelijk had vernederd om een verkeerd antwoord. Ze had zich vanaf dat moment voorgenomen nooit meer fout te zitten. Toen ze dat kind kon zien staan in plaats van erin te blijven hangen, werd de volgende presentatie voor het eerst in jaren gewoon een presentatie.
Veelgestelde vragen
Angst om te mislukken in een situatie waarin je beoordeeld wordt, sterk genoeg om je prestatie of je keuzes te beïnvloeden. Je vermijdt dan, of je werkt zo hard dat de angst onzichtbaar blijft.
Bij actieve faalangst ga je harder werken en overvoorbereiden. Bij passieve faalangst val je stil, stel je uit of vermijd je de situatie. Actieve faalangst wordt vaak niet herkend omdat de resultaten goed zijn.
De gevoeligheid blijft meestal. Wat verandert is hoeveel macht die gevoeligheid over je keuzes heeft. Dat is in gesprekken goed te bewerken.
Ze liggen dicht bij elkaar. Perfectionisme is vaak de strategie waarmee iemand faalangst hanteerbaar houdt, met uitputting als prijs.
Zullen we kennismaken?
Het eerste gesprek is gratis en vrijblijvend.