HSP en werk. Waarom hoogsensitieve mensen vaker uitvallen
Niet omdat ze minder kunnen. Omdat ze meer verwerken in dezelfde tijd.
Het patroon dat ik telkens terugzie
Iemand komt binnen die in zijn werk uitstekend functioneert. Vaak betrouwbaar, vaak een vraagbaak voor collega's, vaak iemand die meer ziet dan zijn rol vraagt. En tegelijk: thuis is hij op. Aan het einde van de werkweek raakt hij geen scherm meer aan. Zijn relatie krijgt de restjes. Op een ochtend lukt het opstaan niet meer.
Bij hoogsensitieve mensen is dit een herkenbaar pad. Niet omdat ze hun werk niet aankunnen, maar omdat werken voor hen iets anders is dan voor de meeste mensen.
Wat een werkdag echt vraagt van een HSP'er
Een vergadering van een uur is voor de meeste mensen een vergadering van een uur. Voor jou is het ook: de gezichtsuitdrukkingen van zes mensen registreren, de spanning tussen twee collega's voelen, de onuitgesproken hiërarchie wegen, de geluiden in de gang horen, de woorden van de spreker tegen de ondertoon leggen.
Je doet dat allemaal zonder dat het je wordt gevraagd en zonder dat je het uit kunt zetten. Aan het einde van die ene vergadering ben je niet alleen je input voor het project kwijt, je hebt ook een halve dag aan onbewuste verwerking gedaan. Dat tikt door.
Waarom je het lange tijd volhoudt
Veel HSP'ers ontwikkelen al jong een coping. Ze leren hard werken, ze leren over hun grenzen heen te kijken, ze leren dat niemand graag iemand om zich heen heeft die de hele tijd over zijn vermoeidheid klaagt. Dus zwijgen ze en gaan ze door.
Een tijd lang lukt dat. Soms tien jaar. Soms twintig. Dan komt er een verandering. Een reorganisatie, een ziekte, een nieuwe baas, een kind erbij. En ineens is er geen marge meer. Niet omdat de situatie objectief erger is, maar omdat de reserve op is.
Niet de werkdruk maakt het zwaar. De manier waarop je verwerkt wat de werkdruk binnenbrengt.
Wat je in je werk kunt veranderen
Aan de buitenkant zijn er praktische dingen die meteen verschil maken. Ga zitten met je rug naar de muur, niet midden in de loopruimte. Dek je oren met een koptelefoon af op momenten dat je je moet concentreren. Bouw harde overgangen tussen vergaderingen in, vijf minuten alleen telt als pauze. Werk waar het kan vanuit huis, in elk geval op verwerkingsdagen.
Belangrijker is wat eronder zit. Veel HSP'ers vinden het moeilijk om hun grens te bewaken omdat ze voelen wat hun nee bij de ander oproept. In een sessie kijken we naar dat patroon. Niet om je harder te maken, maar om je grens van binnenuit te leren zetten in plaats van bij wijze van uitzondering.
De werker die nooit stopt
In psychosynthese noemen we zo'n aanjager een subpersoonlijkheid. Bij HSP-mensen die uitvallen op werk zie ik vaak dezelfde figuur terug. Een deel dat is opgestaan in de klas of thuis, ergens vroeg, omdat hard werken en onmisbaar zijn de manier was om waardering of rust te krijgen. Dat deel heeft je ver gebracht. Het heeft je ook geleerd je vermoeidheid te negeren tot ze niet meer te negeren is.
Zolang je volledig samenvalt met die werker, is er niemand die tegen hem zegt: het is genoeg voor vandaag. Disidentificatie betekent dat je een stap terugzet en merkt dat er meer van jou is dan die ene aangedreven kant. Er is ook het deel dat verlangt naar een avond zonder plannen, en het deel dat allang wist dat dit tempo niet vol te houden was. Vanuit dat bredere plek, wat Assagioli het Zelf noemt, kun je een andere keuze maken dan de werker automatisch voor je maakt.
De uitputting is dan niet alleen een storing die weg moet. Ze is ook een boodschap. Je systeem vraagt om een andere verhouding tot werk, niet om harder doorzetten met een pauzeknop erbij.
Hoe zo'n traject bij mij loopt
Iemand kwam bij me nadat ze voor de derde keer in twee jaar was uitgevallen, telkens na een periode waarin ze "eindelijk weer alles onder controle had". We zijn niet meteen naar oplossingen gegaan. Eerst hebben we uitgezocht wie er precies aan het stuur zat als ze ja zei tegen een extra project terwijl haar lijf al nee riep.
Dat bleek een heel jong deel, dat vroeger had geleerd dat ze pas mocht rusten als het werk af was en het werk nooit af is. Toen dat helder werd, kon ze voor het eerst een grens zetten zonder zich meteen schuldig te voelen. Niet omdat ze het geleerd had uit een boekje, maar omdat ze zelf voelde dat er een volwassener stem in haar zat dan die van het jonge deel.
Wanneer begeleiding zin heeft
Ben je net opgebrand, dan ligt de eerste fase bij je huisarts en eventueel bedrijfsarts. Pas later komt de vraag: hoe heb ik mij hierin gemanoeuvreerd en hoe wil ik straks terugkomen? Dat is een vraag waar counseling goed bij past. Ook als je nog niet bent uitgevallen maar voelt dat je de kant op gaat.
Lees ook over burnout coaching in Groningen of bekijk hoe een burnout herstelpad er in jouw tempo uit kan zien.
Veelgestelde vragen
Een hoogsensitief zenuwstelsel verwerkt meer informatie per dag. Mensen, beeldschermen, sferen, opmerkingen, alles vraagt iets. Zonder voldoende stille uren stapelt de spanning. Tel daarbij op dat veel HSP'ers gewend zijn over hun grenzen heen te werken om mee te kunnen, en je hebt een kruitvat.
Veel mensen kunnen dat goed, mits ze hun werk en omgeving op een paar punten naar hun hand zetten. Korte pauzes, een rustige werkplek, vergaderingen indikken en regelmatige laad-tijd buiten werk. Het is geen kwestie van minder werken maar van anders inrichten.
Vaak is het niet nodig om het etiket HSP op tafel te leggen. Praat in concrete behoeften: ik functioneer beter met een vaste werkplek, ik wil één dag zonder vergaderingen, ik heb tussen drukke dagen herstelmomenten nodig. Dat landt vaak makkelijker dan een woord dat mensen niet kennen.
Als de patronen zich herhalen ondanks dat je weet hoe het zit. Je neemt rust, je gaat terug aan het werk, je loopt opnieuw vast. Of: je raakt jezelf kwijt in de eisen van anderen. Dan helpt het om met iemand te kijken naar de diepere patronen onder je vermoeidheid.
Counseling is geen behandeling van burnout, dat hoort bij een huisarts of bedrijfsarts. Wel helpt counseling om te begrijpen waarom je terechtkomt waar je terechtkomt, en hoe je je werk en leven zo inricht dat je je zenuwstelsel niet voortdurend overvraagt.
Zullen we kennismaken?
Het eerste gesprek is gratis en vrijblijvend.