Burnout herstel. De weg terug duurt langer dan je hoopt

In Nederland gebruiken artsen vaak twee termen. Overspannenheid is de eerste fase: spanningsklachten die binnen drie maanden weer overgaan wanneer je rust en steun krijgt. Burnout is wat ontstaat als overspannenheid blijft duren, meestal langer dan zes maanden, en de uitputting structureel wordt.

Voor wie het overkomt voelt het verschil minder duidelijk dan voor een arts. Wat hieronder staat geldt voor allebei, met dien verstande dat herstel van burnout meestal langer duurt en meer vraagt van de patronen eronder.

Direct na uitval is er bij veel mensen één opdracht: stoppen. Dat klinkt simpel maar voelt voor wie altijd in beweging is geweest als een afgrond. Geen lijstjes meer, geen mailtjes wegwerken, geen agenda. Alleen rusten, slapen, een beetje wandelen, je lichaam laten doen wat het al langer probeerde.

Deze fase duurt vaak vier tot acht weken. Het is geen luiheid, het is de eerste vorm van herstel. Het lichaam moet uit de overdrive komen voordat er ruimte is voor iets anders.

Stapje voor stapje pak je dingen op. Eerst iets kleins: koffie met een vriend, een uurtje boodschappen. Dan iets groters: een halve dag een klus aan, een opdracht uitwerken. Niet meteen weer aan het werk. Eerst leren voelen wat een uur inspanning vandaag bij je doet.

In deze fase doen veel mensen te veel te snel. Een goede dag voelt als bewijs dat het kan. De dag erna kom je niet uit bed. Dat is geen terugval, dat is de manier waarop herstel zich aandient: in golven.

In psychosynthese kijk ik niet naar burnout als een storing die weggewerkt moet worden. Ik kijk naar wat de uitputting beschermde en wat hij tegelijk vertelde. Vaak was er een subpersoonlijkheid aan het roer, de doorzetter, de onmisbare, degene die zei dat rusten pas mag als het af is. Die kant heeft je jarenlang overeind gehouden. Dat hij nu instortte, betekent niet dat hij faalde. Het betekent dat hij is opgebrand voor jou, terwijl andere kanten van je al die tijd zwegen.

Disidentificatie is hier het werkwoord. Zolang je jezelf gelijkstelt aan de doorzetter, voelt uitvallen als persoonlijk falen. Zodra je merkt dat er ook een kant in je is die allang moe was, die van rust houdt, die iets anders wil dan presteren, ontstaat er ruimte. Niet om die doorzetter weg te doen, maar om hem niet langer de enige stem te laten zijn. Het Zelf, in psychosynthese de kern die groter is dan elke afzonderlijke kant, kan dan gaan kiezen wat nodig is. Dat is geen reparatie van het oude leven. Het is een stap richting heelheid: alle kanten een plek geven, ook de trage, de kwetsbare, de kant die nee zegt.

Soms is er een werkgever die mee beweegt, soms een die jaagt. Re-integratie is bedrijfsartsenwerk, daar volg je hun ritme. Wat counseling toevoegt is de vraag eronder: ga je terug naar hetzelfde leven dat je sloopte, of vraag je iets anders van je dagen?

Bij velen verandert er iets in functie, in uren, in waar ze hun energie aan geven. Bij anderen verandert vooral wie ze van binnen zijn op de werkvloer. Lees verder op terug naar werk na burnout .